دیروز آخرین امتحان ترم تابستانی‌ام بود. در طول این ترم من به نکات مثبت بسیاری رسیدم. برای نمونه در یکی از درس‌های عمومی بحث به حقوق زن و... کشیده شد، من و تعدادی از دوستان دیگر نسبت به برخی قوانین و ناکارآمد بودنشان در جوامع امروزی اشاره می‌کردیم و برای بحث مورد نظر شاهد مثال می‌آوردیم که نمی‌توان برخی قوانین هزاره‌های پیشین، و مردمان جوامع قبیله‌ای مبنای کار حقوقی امروز باشد و... در این میان تنها کسانی که به ما اعتراض کردند همان دختران حاضر در کلاس بودند و قوانین حقوقی مورد بحث را بسیار مناسب و عادلانه می‌دیدند. این عمل یک دلالت روشن برای من داشت و آن نهادینه شدن خودکم‌بینی در زنان است. زنانی که در جوامعی مردسالار تربیت شده‌اند و کم‌بودگی و کم‌دیدن شدن برایشان نه تنها ناخوشایند نیست، بلکه آن را بسیار متعالی نیز می‌بینند. این بحث ارجاعی‌ است به بحثی دیگر که از آن می‌توان به عنوان نوعی از خود‌باختگی و آسمیلاسیون، یا فراموشی زبانی و هویتی نام برد. شاید این روزها دیدن این صحنه که برخی دختران جوان کُرد در ایلام و کرمانشاه و... در مکالمات و گفتگوی میان خود و دیگران زبان اصیل و ایرانی کُردی را کنار گذاشته‌اند و فارسی‌ دست و پا شکسته‌ای با لهجه کُردی تکلم می‌کنند، عجیب نباشد (نه فارسی‌ای فصیح و زیبا، که ملغمه‌ای از کُردی و فارسی). دخترانی که تا یک سال پیش و نهایتا دو سه سال پیش با زبان مادری مکالمه می‌کردند و طبیعتا در هیچ جایی هم از برقراری ارتباط عاجز نبوده‌اند! با این حال این امر برای کسی مثل من یک دلالت روشن و صریح دارد: "خود‌کم بینی و نبود اعتماد به نفس" به زبانی صریح تر این شخص می‌خواهد به من بگوید که از مشکلات شخصیتی رنج می‌برد و چون صفت و هنر برجسته‌ای در خود نمی‌بیند که او را به اصطلاح باکلاس جلوه دهد، ناچار این توهم برای او پیش آمده و به این ریسمان سست چنگ زده است! دخترانی که عموما از پدران و مادرانی نجیب و کُردزبان زاده شده‌اند و بعید می‌دانم در خانه مثلا با مادر خود اینگونه حرف بزنند!!. این در حالی است که هیچ زبانی ذاتاً باکلاس یا بی‌کلاس نیست، یکی از وجوه اصلی زبان برقراری ارتباط است. ارتباطی که نوع زبان به خودی خود در باکلاسی یا بی‌کلاسی آن نقشی ندارد. و این امر صرفا ناشی از آسمیله شدن و توهم افراد است و صدالبته تمرکز ثروت و رسانه در دست گروه‌های که زبانشان با زبان آن دختر کُرد یکی نیست. انکار هویت بی‌شک باعث بروز بحران های روانشناختی و شخصیتی متعددی می‌شود و افراد به جای خود‌کم‌بینی بایست به داشته‌های خود افتخار کنند و خودشان باشند، با تمام کاستی‌ها و برجستگی‌ها. شاید اگر از اینان بپرسی که شما مگر کُرد نیستید؟ بگویند هستیم! و بر این امر نیز واقف باشند اما هویت صرفا مساله‌ای ذاتی نیست و بخشی از آن مساله‌ای گفتمانی است. برای نمونه پیشتر در ترکیه بسیاری از کُردها، همگام و همراه با نظام فاشیستی وقت جهت سرکوب دیگر کُردها بیشترین همکاری را داشتند و حتی از خود ترک‌ها خشن‌تر و مصمم‌تر. اگر از آنان هم می‌پرسیدی طبیعتا بر کُرد بودن خود واقف بودند اما آنان جذب گفتمان هویتی نظام حاکم ترکیه شده بودند! یا کم نیستند کُردهایی که جذب گفتمان‌های متوهمانه و نژادپرستانه شده باشند که متکی بر تاریخ برخی سلسله‌های باستانی است. چرا که فرد آسمیله دیگر زبان و تاریخی ندارد و ناگزیر مجبور است به خیالات قشنگ دیگران دلخوش کند! با این حال بدیهی و طبیعی است که من به هیچ عنوان خدایی ناکرده از دریچه‌ای نژادپرستانه و جزم‌اندیشانه این حرف ها را بیان نمی‌کنم! چرا اگر اینگونه بود کتاب که هیچ، یک دانه شعر هم به زبان فارسی نمی‌نوشتم. و یا اینکه این حرف‌ها بیانگر آن باشد که خدایی ناکرده با هم‌وطنان فارس‌زبان دشمنی یا عنادی داشته باشم. باید قبول کرد که ایران با زبان های اصیل و گوناگونش زیباست، همچون باغچه‌ای با گل‌های رنگارنگ. و مرگ یک گل از زیبایی باغچه کاسته است. و همانطور که برخی دوستان در برابر به کار بردن عبارت "خلیج عربی" به جای "خلیج فارسی" در فلان شبکه خونشان به جوش می آید یا از اسم‌گذاری فلان میدان نفتی با اسامی عربی اشک می‌ریزند، و فردوسی را به خاطر حفظ زبان فارسی در برابر زبان عربی ستایش می‌کنند، باید این حق را هم به دیگران بدهند که لااقل درباره زبان خود بتوانند حرف بزنند وقتی نمی توانند آن را به طور رسمی فرا بگیرند و آموزش دهند!

 

+ نوشته شده در  شنبه هشتم شهریور 1393  توسط محمد مرادی نصاری  | 

 
۱
از رود پرنده ها روان تر بودی  
از هرچه ستاره بی کران تر بودی
ای مرگ بگو چه بر سرت آوردند؟ 
آن بار که دیدمت جوان تر بودی
 
۲
من بی تو نه من، که دلقکی تنهایم 
یک دنیای خالی از آدم هایم 
یک بار در این کلاه گم می گردم 
یک بار از آن کلاه در می آیم 
 
۳
بر گل تو به قدر شبنمی بوسه بریز
هرجا که شکفته شد غمی بوسه بریز
چندیست شراب نزد من کهنه شده
اینبار برای من کمی بوسه بریز
 
۴
سخت است که هر ثانیه در شک باشی 
در دنیایی بزرگ، کوچک باشی 
بعد از عمری درخت بودن حالا
جا کفشی عده ای مترسک باشی  
 
۵
آنسان که پرنده از خطر می فهمد 
یا اینکه درخت از تبر می فهمد  
در روی زمین مگر زمستان را هم 
از گرگ کسی عمیق تر می فهمد؟
 
۶
آخر چه قدر فراق ماهی ها را...؟   
ما از چه کسی سراغ ماهی ها را...؟      
این رود فراموشی سختی دارد   
انگار زیاد داغ ماهی ها را... 
 
۷
از هرچه که هست، رویگردان شده است
رودی که پریشان پریشان شده است 
ماهی ها را در چمدانش چیده 
از داغ تو راهی بیابان شده است 
 
۸ 
گاهی به سقوط برگ می اندیشد  
یکریز به این تگرگ می اندیشد 
بر قله ی «مانِشت» پلنگی تنها    
دارد همه شب به مرگ می اندیشد
 
۹
عاشق شدم و خدا خدا کردم تا... 
در خواب خودم تو را صدا کردم تا... 
من مثل هزارپای غمگینی که 
آنقدر همیشه پا به پا کردم تا...
 
۱۰
یک عمر اسیر عنکبوتی بودم 
در دامنه ی پر از سکوتی بودم 
امروز، زغال کوچکی بر قلیان 
دیروز برای خود بلوطی بودم
 
 
منبع: سایت فرهنگی هنری بلوط اینجا
 
 
+ نوشته شده در  سه شنبه هفتم مرداد 1393  توسط محمد مرادی نصاری 

 

سه‌روه‌ن ریک‌و‌پیک

تماشای له مه‌جمووعه شێعر «سه‌روه‌ن شێویاێ» له ناهید محه‌مه‌دی

محه‌مه‌د مورادی نساری

 

ئه‌‌ده‌بیات وه شکڵ دونیای بێ‌سنووری ک هه‌رکه‌سێ تۊه‌نێ وه شێوه‌ێ دڵخوازێ له تێ بژیه‌ێ، رۆڵ (نقش) گه‌ورا و گرنگێ له شکڵ‌دان وه بیر و باوه‌ڕ ئنسان، وه هه‌ر ئێجووره له دره‌وسیان ئستعداده‌یلێ داشتگه، وه تا راده‌ێگ (اندازه ای) سه‌نگه‌رێ ئنسانی له به‌رانبه‌ر ده‌سڵاتداره‌یل و پێوه‌نده‌یل نادیار جه‌ماوه‌ر بۊه. هه‌رچه‌ن له هه‌ر سه‌رده‌مێ ئێ رۆڵه فه‌رخ کردگه. (جار ئه‌ده‌بیات خوه‌ێ بایس ته‌سبیت گوفتمان قودره‌ت بۊه). ژن وه عونوان کوتێ له کوومه‌ڵگا (جامعه) له سیستم ته‌به‌قاتی (سرمایه‌داری) و پیاگ‌سالار، هه‌میشه ژێرده‌س و جه‌وربار بۊه. وه نه‌تۊه‌نسگه له ناو جامعه وه شێوه‌ی دروستێ ئستعداده‌یل خوه‌ێ نیشان به‌ێ، وه ته‌نیا ئه‌ڕا له‌زه‌ت تماشای کریاگه‌و قوربانی ئه‌و سیستم و باوه‌ڕه بۊه ک چاڵاکی فه‌رهه‌نگی و کوومه‌ڵایه‌تی (اجتماعی) ئافره‌ت قه‌بوول نه‌ێرێ، وه له جی ئه‌وه‌گ ته‌قه‌لا ئه‌ڕا په‌ڕه‌پێدان و دره‌وسیان ئستعداده‌یلێ بکه‌ێ، یا وه مه‌سره‌ف‌گرایی (خرید کردن)، وه یا له چوارچێوه‌ی ئاشپه‌زخانه خه‌ڵه‌تانگه‌سه‌ێ. «در سرمایه داری امروزی، فروش کالای مصرفی به زنان جای فروش زنان به عنوان کالای مصرفی را گرفته است»(ایولین رید، آزادی زنان،ص156، ترجمه افشین مقصودی) له ئێره‌سه ک هونه‌ر وه ئه‌ده‌بیات تۊه‌نێ وه عونوان تریبوونێ ئه‌ڕا هاوار و به‌یان کردن ناڕه‌زایه‌تی وه کار بای. ئه‌ده‌بیات ژن، وه تایبه‌ت شێعر ژن، یه‌کێ له ئێ بواره‌یله‌سه ک له‌باره‌ێ باس که‌یمن. ئه‌گه‌ر ئیمه سه‌رنج به‌یمن وه مێژوو ژن ئێرانی دۊنیمن ک بارودووخ (وضعیت) ژنه‌یل ئێرانی له دۊای راپه‌ڕین (قیام) مه‌شرووته، گوورانکاریه‌یل فره‌ێ وه خوه‌ێ دی، ک بایس به‌شداری زێاتر ژنه‌یل له مسائڵ فه‌رهه‌نگی و کوومه‌ڵایه‌تی بۊ. «حیات نوین اجتماعی، فرهنگی و لاجرم ادبی زن ایرانی با نهضت مشروطه آغاز می‌شود. در این عصر تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بر ذهنیت و اندیشه شاعران زن ایرانی اثری درخور تامل نهاد و باعث شد... نسبت به واقعیت های ملموس سیاسی، اجتماعی زمانه خویش و مسائلی نظیر دغدغه کسب هویت و جدال با محرومیت‌ های تاریخی توجه نشان دهند» (شعر زن از آغاز تا امروز، پگاه احمدی، ص11) هه‌ر له سه‌ر ئێ هه‌لومه‌رجه، شێعر ژن هه‌رچێ ک وه‌ره‌و نوا چی، که‌م که‌م شێوه‌ی به‌یان جیاوازێ ئه‌و خوه‌ێ گرت و بۊه خاوه‌ن ده‌نگ دیاری و زوان تایبه‌تی خوه‌ێ. شێعرێ ک جوور ئه‌وسا ناوه‌رووکێ (محتوایش) ته‌نیا فراق دڵدار و داخ دۊری و چه‌و پڕ خۊن و... نه‌ۊ، وه تایبه‌تمه‌ندیه‌یل جیاوازی وه‌ل شێعر پیاگا داشت. شێعرێ ک له ده‌روه‌چێ پیاگانه‌و ئیسفای خوه‌ێ نه‌گرت، وه تا راده‌ێگ بۊه خاوه‌ن ئحساس و له‌ش خوه‌ێ.  
مه‌به‌ست ئیمه له ئێ باسه، ناساندن کتاو تازه‌ێ "ناهید محه‌مه‌دی" یه‌کێ له شاعره‌یل و نۊسه‌ره‌یل چاڵاک شار "ئه‌یوان" سه‌ر وه پاریزگای ئیلامه، ک تا ئێرنگه چه‌ندین کتاو له بوار شێعر و ئه‌ده‌بیات‌ فولکلور کوردی نۊساگه. ک ئه‌ڕا نموونه تۊه‌نیمن وه "چه‌وه‌ڕی" (مجموعه شعر)، "ده‌روه‌چه‌یل شه‌که‌ت" (مجموعه شعر)، "هاوار به‌رۊ" (مجموعه شعر)، "نه‌رگس په‌ژاره" (مجموعه شعر)، "کلهرنامه" (گردآوری ادبیات فولکلور) وه چه‌ند به‌رهه‌م ئاماده‌ی چاپ، ئاماژه بکه‌یمن. هه‌رله‌ێوا مانگ گوزه‌یشته تازه‌ترین به‌رهه‌م خوه‌ێ وه ناو "سه‌روه‌ن شێویاێ" له لایه‌ن چاپه‌مه‌نی "دستان" له تێران چاپ و بڵاو کردگه. وه‌رجه هه‌ر چشتێ یه‌کم باسمان له سه‌ر ناو ئێ کتاوه‌سه: (سه‌روه‌ن شێویاێ) ک بێ‌هیچ تعارفێ یه‌کێ له ره‌نگین‌ترین ناوه‌یلێگه ک تا ئێرنگه ئه‌ڕا کتاوه‌یل کوردی خوارین نریاگه (هه‌ڵبه‌ت مه‌به‌ستم کتاوه‌یل شێعره). که‌لیمه‌ێ "سه‌روه‌ن" وه‌ل سفه‌ت "شێویاێ" بایس بۊه ک مانا و ئرجاعات ئێ ته‌رکیبه چه‌ن به‌رانبه‌ر ئه‌و بوود. "دکتر غلامحسین کریمی‌دوستان" له پێشه‌کی ئێ کتاوه ئۊشێ: «تلاش کردم که در این مقدمه یک معادل فارسی برای (سه‌روه‌ن شێویاێ) بیاورم و اعتراف می کنم که نتوانستم، چون کلمه‌ی اول آن (سه‌روه‌ن) که ترجمه ناقص و ناشیانه آن (سربند) فارسی است، قسمتی از لباس زنان کُرد کلهر است... و چنان بار فرهنگی، تاریخی و سنتی و اجتماعی دارد که گذاشتن هر معادلی در هر زبان دیگر برای آن، ظلم در حق کلمه (سه‌روه‌ن) است. به اشتباه تصور می کردم که برگردان جزء دوم عنوان این کتاب یعنی (شێویاێ) آسان است و به معادل‌های نارسا و ناقصی مثل: آشفته، به‌هم ریخته، از فرم افتاده و زوار دررفته فکر کردم ولی نه تنها از نظر مفهومی آنها را مناسب ندیدم، بلکه آمدن این کلمه به دنبال واژه (سه‌روه‌ن) چنان بار فرهنگی و معانی ضمنی به آن می‌دهد که برگزیدن یکی از معادل‌های مذکور یا هر معادل دیگری در زبان فارسی را برای آن ناصواب و نامناسب می‌بینم» جیا له ره‌نگینی و زه‌وقێ ک ئه‌ڕا ئه‌ڵوژانن ئێ ناوه وه کار بریاگه، ئێ کتاوه له دو به‌ش شێعر کڵاسیک و شێعر ئازاد دروست بۊه ک بریتییه له 19 شێعر کڵاسیک و 20 شێعره ئازاد، هه‌ڵبه‌ت چه‌ن پارچه له ئێ شێعره‌یله ته‌رکیبێ له شێعر ئازاد و کڵاسیکن:

له شه‌و په‌ره‌سه‌یل ترسم، چراخێ ئه‌ڵگر و به‌و
نه‌یلا ئاسمان بمرێ ستاره‌یل بچنه‌و خه‌و...

سه‌روه‌ن ژینم شێویاس، دڵم سیه‌س له زنه‌ی
سه‌رێ گوڵوه‌نی رام بار، چه‌پێ میخه‌ک به‌م له قه‌و

سوومای گلاره‌م چییه، دڵم پسا کوور بوودن
تووزێ سۊه‌رمگ بێه وا، تا بڕه‌ژم هه‌ر دو چه‌و
ص9

کتاو "سه‌روه‌ن شێویاێ" وه ئێ به‌یته‌یله شرووع کریاگه ک هه‌ر له سه‌ره‌تایا ، خوه‌نیار وه‌ل فه‌زای پڕ له دڵه‌ڕاوکی و کرچه رۊ‌ه‌ڕۊ بوود. فه‌زای ک پڕ له وا‌ژه‌یلێ جوور: شه‌وپه‌ره‌س، هاوار، سیه‌ی، مه‌رگ، قیژه، ئاگر، خه‌م و بڕینه:

هه‌رچێ چڕێ که‌سێ نییه، په‌ل کوتێد و ده‌سێ نییه
هاوار ئاگرین چڕێ، ده‌نگ فه‌ریا‌ره‌سێ نییه
ص32

ئێ دار سه‌وز بێ‌به‌ره دار زنه‌ی ره‌ش منه
مه‌ردم تیه‌نه تماشای و میوه‌ێ خه‌مێ به‌ش منه
ص32


شه‌که‌ت له شه‌که‌ت له شه‌که‌تییم
په‌تی له په‌تی پڕ له په‌تییم
ص62

شێعره‌یل ناهید محه‌مه‌دی له فره جی ده‌نگ بێ‌په‌لاماری و بێ‌که‌سی ژن کورده، وه تا را‌ده‌ێگ هه‌م له ئێ کاره سه‌رکه‌فتگه‌و تۊه‌نسگه وه شێوه‌ی ره‌نگین و شاعرانه‌ێگ ئێ ناوه‌رووکه به‌یان بکه‌ێ. بێ‌ئه‌وه‌گ له داو و ته‌له‌ێ دروشم‌دا‌ن بکه‌فێ:

هه‌ر هساره‌سه گیسێ بڕیایه
ئه‌ڕا ئشکه‌فتێ سۊرێ کریایه
ص54

ستاره‌گان بێ‌په‌لام، جیێ نه‌ێرن له ئاسمان
یه‌ێ سان په‌ره‌س بێ‌دڵێ، شیشه‌یل ئاسمان شکان
ص33

هه‌ر ده‌ردێ ره‌ژن وه ده‌رد تره‌و
ئحساس ئه‌ڵپاچن چۊ گه‌نم دره‌و
ص55

لۊت خوه‌ر بڕن ریشخه‌نی پێ که‌ن
رووژ به‌سانه‌سه‌و بوخچه‌ێ ئاگر ده‌ن
ص54

یه‌کێ له خاسیه‌یل و تایبه‌تمه‌ندیه‌یل "سه‌روه‌ن شێویاێ" نه‌ترسی له باس کردنه (جسارت بیانی) ک ئه‌ڕا ژن له ناو کوومه‌ڵگای سونتی کورد دژواری و گیروگرفت فره‌ێ له سه‌رێ هه‌س. شاعر بێ‌په‌روا ئحساس خوه‌ێ به‌یان که‌ێ، وه هیچ ترس و کوومێ له شه‌وپه‌ره‌سه‌یل نه‌ێرێ:

م هه‌و ژنمه ک ماچ خودا که‌م
باوشێ له خوسه‌ێ به‌نه ره‌ها که‌م

م هه‌و ژنمه بێ‌ترس و کوومم
یا زه‌نگی زه‌نگی یا روومی روومم...

م هه‌و ژنه‌مه هه‌ناسم پاکه
ئحساسم گیان ده‌ێ، وه‌ێ پیه‌نی خاکه
ص63

وه‌فر وه عشق ئاگر ئاو بوودن
گه‌رم وه بخه‌ڵ کۊه‌گان چوودن
ص23

بیلا ده‌نگد بای
بیلا چه‌ویلد بنووڕن
بیلا گیانم بته‌زێ له هوونکی گیاند
ص77

به‌یان شاعر له فره جی ره‌وان و گه‌رم‌وگوڕه(صمیمی)، وه یه‌ێ جوور زوان و وێنه‌سازی تایبه‌تی ژنانه دێرێ. ئه‌ڕا نموونه شێعره‌یل خوار ک شاعر تۊه‌نسگه وێنه‌یل فره ره‌نگینێ خه‌ڵق بکه‌ێ:

تو دار بڵێن له داره‌یل گشت بان
ده‌سد ها سینگ نوقره‌ێ ئاسمان...
ص40

سه‌ربه‌رز و بێ‌ده‌نگ هۊرد ها منه‌و
م سه‌ونز کردمه وه بوونه‌ێ تنه‌و

خوه‌د خوو نیه‌زانی له گیان ئه‌و بانی
م گیان ڕا چوه‌مه تا گه‌ر تو گیانی
ص42

ئه‌وسا چراخ ماڵدۊم
نازار خوه‌ش خه‌زاڵدۊم...

تامازروو پڕ داخدۊم
دار لیموو له باخدۊم...

وه‌نازدۊم وه نازمۊد
بوخچه‌ێ ره‌نگین رازمۊد
ص47

چۊ شێت له مه‌ردم وایدنه
دڵ من و خوه‌د نایدنه
ص47

ئه‌ی شین م، ئه‌ی ره‌خس م
ئه‌ی ئاورۊ، ئه‌ی خه‌س م
ص67

له زوورم ئێ شێعره‌یله چه‌ومان وه به‌یته‌یل ره‌نگینێ که‌فێ ک شاعر وه باش‌ترین شێوه تۊه‌نسگه له بازیه‌یل زوانی و پێشه‌یل ئه‌ده‌بیێ (صناعات ادبی) جوور "حسامیزی"، "مراعات نظیر" و... ئستفاده بکه‌ێ:

ئاسمان
پێشکه‌ش ستاره‌گان
ک تیه‌ریکی خجاڵه‌ته‌و که‌ن
ص68

بوخچه‌ێ ره‌نگین به‌هار نووی
رووزی خه‌ێر زه‌ۊ گوڵ سفته‌ێ سووی
ص40

په‌ڕ کیشم تا گه‌ر هوونکی تافان
تا ده‌نگ مه‌خمه‌ڵ ئه‌وریشم بافان
ص59

بێ‌گومان به‌یت ئاخر، یه‌کێ له ره‌نگین‌ترین به‌یته‌یل ئێ کتاوه‌و کتاوه‌یل‌ تره‌ک کوردیه. حسامیزی "ده‌نگ مه‌خمه‌ڵ" وه ئرجاعێ وه ئه‌وریشم بافه‌یل، هه‌ر له‌ێوا که‌لیمه‌ێ "په‌ڕ" و "هوونکی" و "تاف" و "مه‌خمه‌ڵ"، حس سووکی و باڵ ئه‌و گرتن وه ئایه‌م ده‌ن. ساختار و فورم ئێ به‌یته ئه‌وچنه بته‌و و جوان و ریک‌و‌پیکه ک هیچ جیێ ئه‌ڕا لاوردن یه‌ێ که‌لیمه، ‌وه هاوردن که‌لیمه‌ێ تره‌ک نییه.
ئه‌گه‌ر بتوایمن وه شکڵ خوڵاسه، وه که‌م و کورتیه‌یل ئێ کتاوه‌‌ هه‌م ئاماژه بکه‌یمن، بایه‌د له بان چه‌ن خاڵ ورده‌و بۊمن. یه‌کم، فره‌یی به‌یته‌یل هه‌ر شێعره، وه ئێ چشته بایس بۊه به‌‌یته‌یل لاواز و قه‌وی وه‌رد یه‌ک تێکه‌ڵ بوون، وه شاعر خاس دپیه‌کێان نه‌کردگه. دێم، شاعر له چه‌ن جی زوان و به‌یان ژنانه‌ێ نه‌ێرێ. ئه‌ڕا نموونه به‌یته‌یل خوار ک وه‌ سه‌ر ئه‌وه‌گ به‌یته‌یل فره ره‌نگین و دڵخوازێگن ئه‌مان ئه‌و ئێراده وه پێان وارده:

ئێ ده‌مده مه‌ڵهه‌مه، شه‌فای هزاران خه‌مه
زه‌ڕه‌ێ ته‌مام خاڵه‌یل له کورده خاڵد جه‌مه

نازک خه‌یاڵ چه‌‌و مه‌س زنه‌ی نه‌یشتیده ڕا که‌س
پیر و جوان و سووفی هانه په‌ژاره‌و هه‌وه‌س
ص29

ئێ شێوه‌ی قسیه کردن و هاوردن ته‌رکیبه‌یلێ جوور: چه‌و‌ مه‌س و نازک خه‌یاڵ و... زوورم کلیشه‌یل زوانی پیاگانه‌ن له ناو شێعر تا گه‌ر ژنانه. وه خاڵ سێم ک بایه‌د وه پێ ئاماژه بکه‌یمن ئه‌وه‌س ک شاعر له به‌شێ له شێعره‌یل ئازاد ئێ کتاوه زوانێ گوزارشی و ته‌وزیحی (توضیحی) دێرێ، وه له ساختار و فورم شێعری دۊر ئه‌و که‌فتگه‌و فێشتر وه‌ره‌و لای په‌خشان (نثر) چییه. ئه‌ڕا نموونه ئێ ڕسته‌یله:

خودای عه‌زیز کڵاو ناو سه‌ر شه‌یتان فه‌قیر
وه خوه‌ێ خه‌ڵاتان
چما نه‌زانس ک زه‌ۊ جی خاسێگه
ئه‌ڕا شه‌یتانه‌یل
و...
ص68

ئه‌ۊ تیه‌یدن! پسا تیه‌یدن!
ده‌نگێ ها گووش گیانم!
وه گیان خودا تیه‌یدن!
و...
ص24

جیا له ئێ ئێراده‌یله ئه‌گه‌ر سه‌رجه‌م حساو بکه‌یمن بایه‌د وه شاعر ئێ کتاوه ئافه‌ره‌م و ده‌س‌خوه‌ش بۊشیمن ک تۊه‌نسگه وه ئێ شێعره‌یل ره‌نگینه وه زوان و ئه‌ده‌بیات وڵاتمان بایه‌خ به‌ێ!



منبع: هفته نامه "صبح ایلام" شماره 221

 

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و ششم تیر 1393  توسط محمد مرادی نصاری  | 


(به استاد کامبیز کریمی)

شێت تو بۊه، ک دڵ له باوان ناگه


ئێ رووباره له بان تو گیان ناگه

له ناو چه‌مه‌دان ماسیه‌گانێ چنیه

له داخ چه‌وت سه‌ر وه بێاوان ناگه



برگردان:

از هرچه که هست، روی گردان شده است

رودی که پریشان پریشان شده است

ماهی ها را در چمدانش چیده

از داغ تو راهی بیابان شده است

محمد مرادی نصاری

 

محمد مرادی نصاری

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه یکم خرداد 1393  توسط محمد مرادی نصاری  | 

 

گیرفانێ پڕ له قه‌ن

 

تماشای له مه‌جمووعه‌ شێعر فه‌رهاد شاهمورادیان وه ناو "جیبم پر از رد پاست"  له وه‌رگێڕان جه‌لیل سه‌فه‌ربه‌یگی

 

محه‌مه‌د مورادی نساری

 

 

 

ته‌مه‌ن شێعر کووتا وه دریژای ئه‌ده‌بیات و مێژووه. ته‌نانه‌ت ئیمه تۊه‌نیمن بۊشیمن که بنه‌وای فره له کتاوه‌یل ئایینی شێعر کووتا بۊه، ک زوورم وه‌ شێوه‌ی دوعا یا شێوه‌یل‌تر، له مه‌راسمه‌یلی که داشتنه خوه‌نیانه. هه‌رئێجووره شێعر کووتا به‌ش فره گه‌ورای له ئه‌ده‌بیات فولکلور داگرتگه ک یه خوه‌ێ نیشان‌ده‌ر کاریگه‌ری و شوون‌دانان شێعر کووتا له ناو نه‌ته‌وه‌یل جیاوازه. شێعر کووتا له قاڵبه‌یل جووراجووری نۊسیاگه که ئه‌ڕا نموونه تۊه‌نیمن وه: سێ‌خشتی، چوارینه (دوبیتی)، چوارخشتی (رباعی)، ته‌رح، که‌لیمه‌ی قسار، لیکو و موتو (ک تایبه‌ت به‌لووچستان له رووژهڵات ئێرانن)‌ وه هه‌رئێجووره هایکو ئاماژه بکه‌یمن. به‌شێ له ئێ قاڵبه‌یله تایبه‌ت کورده‌یل بۊنه جوور: سێ‌خشتی و چوارینه. ئه‌گه‌ر ئیمه سه‌رنج به‌یمنه کتاوه‌یل مێژووی ئه‌ده‌بیات دۊنیمن ک وشه‌ی وه ناو "دوبیتی" له هۊچ کتاو قه‌دیمی فارسیێ ناتگه‌و یه‌کم‌جار له سه‌ره‌تای سه‌رده‌م 8 کووچ مانگی وه شێوه‌ی له شێعر که ئمڕوو له ئه‌ده‌بیات فارسی وه "دوبیتی" ناسیمن وه‌تیاگه و یه‌کمین چوارینه‌یگیش ک وه زوان فارسی نۊسیاگه سه‌ر وه سه‌ده‌ی 10 و 11 کووچ مانگیه. "ئه‌مینودین ته‌وریزی" (امین‌الدین تبریزی) (720 ک.م) له کتاو خوه‌ێ وه ناو "امالی" ئۊشێ: «جمیع بلاد عراق عجم را فهلوه می گویند و سخنان ایشان را فهلوی، و قبیله‌ای بودند در همدان که ایشان را اورامنان گفتندی که همیشه دوبیتی گفتندی. دو بیت فهلوی را به جهت آن اورامنان می گویند»(ص 104) له‌باره‌ی قاڵب سێ‌خشتی هه‌م تۊه‌نیمن بۊشیمن ک تایبه‌ت کورده‌یل بۊه. له به‌ناوبانگ‌ترین سێ‌خشتی نۊ‌سه‌یلیش وه "جافه‌رقولی کورمانجی" (جعفرقلی کرمانجی) تۊه‌نیمن ئاماژه بکه‌یمن ک له سه‌ده‌ی 12 هه‌تاوی له کووچان یان قووچان ژیاگه‌. ئه‌گه‌ر له باس مێژووی قاڵبه‌یل کووتا بایمنه‌و ده‌ر، بایه‌د سه‌رنج به‌یمنه کاریگه‌ری و پێشوازی کردنی ک له‌ی ساڵه‌یل دۊائگه له قاڵبه‌یل کووتا کریاگه.  
ئمڕووژه له سه‌رده‌م گه‌شه کردن تکنولوژی و خێرایی گرتن ژیان ئنسان قاڵبه‌یل کووتا زێاتر له جاران که‌فتنه‌سه وه‌ر چه‌و. هه‌ر ئه‌و جووره ک ژیان ئایه‌م وه‌ره‌و لای جه‌م‌و‌جوور کردن چشته‌یل جیاواز چوو، مه‌ردم هه‌م وه شێعره‌یل کووتا و جه‌م‌و‌جوور فێشتر بایه‌خ ده‌ن (هه‌ڵبه‌ت ئێ قسیه‌ وه مانای حوکمێ ئه‌ڕا فه‌وتان شێعر بڵێن و... نییه).
له تایبه‌تمه‌ندیه‌یل شێعر کووتا له هۊر مه‌نن ئێ قاڵبه‌سه. هه‌رئێجووره بڵاو کردن ساده و ساکارێ وه شێوه‌یلێ جوور ئس ئم ئس و...   
له لای ئێ خاسیه‌یله، قاڵبه‌یل کووتا دژواره‌یل تایبه‌تی خوه‌ێانیش دێرن ک ئه‌ڕا نموونه‌ تۊه‌نیمن له سنوورداری (محدودیت) شاعر له وه‌رگرتن واژه له شێعر کووتا باس بکه‌یمن ک شاعر بایه‌‌د له که‌مترین واژه‌، مانا و فکر خوه‌ێ ئنتقاڵ به‌ێ.  
مه‌به‌ست ئیمه له ئێ پێشه‌کیه ناساندن کتاو تازه‌ی "فه‌رهاد شاهمورادیان" شاعر به‌ناوبانگ ئیلامی وه ناو "جیبم پر از رد پاست"ـه ک له وه‌رگێڕان شاعر هاوچه‌رخ ئێران "جه‌لیل سه‌فه‌ربه‌یگی" وه شێوه‌ی دو زوانه له لایه‌ن چاپه‌مه‌نی "فصل پنجم" له تێران چاپ و بڵاو کریاگه.  
فه‌رهاد شاهمورادیان وه‌رجه‌یه کتاوه‌یل: "اردبیهشت و ماه" (غزل فارسی)، «تو کنار آتشی من برف پارو می کنم» (دوبیتی کوردی،ترجمه جلیل صفربیگی-دو زبانه)، وه کتاو «نوون دووس» (غزل کوردی) بڵاو کردگه. کتاو "جیبم پر از رد پاست" له 112 شێعر کووتا ساز کریاگه.

شوون پات
وه‌فر دڵم ئه‌و تێوان
یه‌مه چۊ فێرت بکه‌م؟

(ردپایت
برف دلم را آب کرد
حالا چطور جستوجویت کنم؟)

شوون پاێ خوه‌م ئه‌ڵگرتم
ره‌سیمه تو!

(ردپای خودم را دنبال کردم
به تو رسیدم)

کیه‌نیم
خوه‌م نیشم
شوون پام رێ که‌ێ

(چشمه‌ام
خودم نشسته‌ام
ردپایم راه می رود)

 

چشتێ ک له تماشای یه‌کم دیاره ئه‌وه‌سه ک له ناو ئێ 112 شێعره که‌لیمه‌ی "شوون پا" تکرار کریاگه. له راستی "شوون پا" چوه‌س؟ شوون پا هه‌م تۊه‌نێ وه مانای شوون که‌وش (رد کفش) بوو، وه هه‌م وه مانای کاریگه‌ری و ئه‌سه‌رێ (اثر) ک هه‌ر که‌سێ له خوه‌ێ وه جی هیلێ، چ ئه‌سه‌ر مادی، چ ئه‌سه‌ر مه‌عنه‌وی:

پا نامه شوون پات
ره‌سیمه گوڵ سوو

(پا جای پایت گذاشتم
به صبح رسیدم)

جار ئێ ناوه‌‌ڕووکه، وه ره‌نگین‌ترین و شاعرانه‌ترین شێوه وه‌تیاگه:

پا نایه ئاو
شوون پات:
ماسی

(از آب گذشتی
ردپایت ماهی شد)

بێ‌مه‌مه‌ر نییه ئه‌گه‌ر بۊشیمن ک شاعر له زوورم ئێ شێعره‌یله له ده‌روه‌چ عرفان و فه‌ڵسه‌فه، ئیسفای دونیا گرتگه. ئیسفای(تماشا) ک نیشان‌ده‌ر پێوه‌ندی هه‌ر چشتێ وه‌ل چشته‌یل تره‌کاس. "شه‌یخ مه‌حموود شه‌بسته‌ری" ئۊشێ:

ببین عالم همه در هم سرشته
ملک در دیو و شیطان در فرشته
اگر یک قطره را دل بر شکافی
برون آید از آن صد بحر صافی

هه‌ر له سه‌ر ئێ مژاره‌، "لایبنیتس"، فیلسووف ئاڵمانی باوه‌ر داشت ک حه‌قیقه‌ت یه‌ێ چشت واحده ک وه شیوه‌یل و به‌شه‌یل جیاوازی دراتگه، وه له هه‌ر کام له ئێ به‌شه‌یله ئه‌و جه‌وهه‌ر سه‌ره‌کی و بنه‌ڕه‌تیه دیاره، «هر جوهر فردی برای خود جهانی ست، یعنی آنچه در همه‌ی جوهرهای جهان هست در هر جوهری هست و هر یک از جوهرها آینه‌ی تمام نمای کلیه جهان است» (سیر حکمت در اروپا-محمدعلی فروغی)  

خوه‌م وه هزار نه‌فه‌ر دۊنم
ده شوون پام

(خودم را هزار نفر می بینم
در رد پایم)

چڕم ئه‌و شوون پام
هزار نه‌فه‌ر
تا لام دیاێ!

(رد پایم را صدا می زنم
هزار نفر پیشم می آیند)

 

ئمڕووژه، زه‌مان، وه پێچه‌وانه‌ی قه‌دیم، له لای فره له دانشمه‌نده‌یل و زانایان بێ‌که‌م و زێای (مطلق) نییه. "ئێسه" یان "ئێرنگه" چه مانای دێرێ؟ "ئێرنگه‌"ی ک من ئێ وتاره نۊسم وه‌ل "ئێرنگه"ێ ک ئۊه دێرین خوه‌نینێ چ فه‌رخێگێان هه‌س؟ کامێان راسته‌گانی‌تره؟ کامێان واقعه‌ن "ئێرنگه‌"س؟ ئه‌گه‌ر له بانه‌و تماشا بکه‌یمن دۊنیمن زه‌مان جوور حه‌ڵقه‌ی فیلمێ، گشتی کاته‌گانی (لحظات) هان وه‌ل یه‌کا، هیچ فه‌رخێ له ناوێن ئێ "ئێرنگه"یله نییه، فه‌قه‌ت هه‌ر جار یه‌کێ له وێنه‌یل(تصاویر) ئێ فیلمه که‌فیگه رۊ په‌رده‌. یا گه‌ر له بوار تره‌که‌و تۊنمین بۊشیمن زه‌مان، وه ئه‌و ده‌لیل بێ‌که‌م و زێای (مطلق) نه‌ۊنه، تۊه‌نێ خه‌تی و سه‌ر راس نه‌و:   

خوه‌م
ژه دۊه‌که دیام
شوون پام
ژه سوو

(خودم از دیروز می آیم
رد پایم از فردا می آید)

شوون پات: دۊه‌که
شوون پات: سوو
شوون پات: هه‌ێمه

(ردپایت دیروز
ردپایت فردا
ردپایت اکنون)

 

فه‌رهاد شاهمورادیان، زاته‌ن شاعر ته‌ننازێگه(طناز)، وه ئه‌گه‌ر بۊشیمن ته‌ننازی و ته‌نز، به‌ش دیاریێ له ئه‌دبیات کوردی، وه تایبه‌ت کرمانجی نوو (که‌لهوری، فه‌یلی و...) داگرتگه دروو نه‌وه‌تیمنه. هه‌ڵبه‌ت ته‌نزێ ک ته‌نیا ئه‌ڕا قه‌شمه‌ری و سه‌‌رسه‌ری گرتن هه‌رچشتێ نییه، به‌ڵکه جار نیشان‌ده‌ر ژانێ کوومه‌ڵایه‌تی و ئنسانیه (ته‌نز ره‌ش)، وه جار نیشان‌ده‌ر یه‌ێ پارادوکس:

ده خاک وشکێاگه
ده خون وشکێاگه
ده خه‌م وشکێاگه
م شوون پای خوه‌م ناسم!  

(در خاک شکفته است
در خون شکفته است
در غم شکفته است
من رد پای خودم را می شناسم)

پات ها دڵ م
شوون پات ده ماڵ مه‌ردم!

(پایت در دل من است
رد پایت در خانه‌ی مردم)

را لای تو دیام
شوون پام
ده‌وێگ ئه‌و نوام!

(پیش تو می آیم
ردپایم از من جلو می زند)

 

شاعر کوومه شێعر "جیبم پر از ردپاست" هه‌رچه‌ن که‌م، ئه‌مان بارودووخ کوومه‌ڵایه‌تی هه‌م له وه‌ر چه‌و گرتگه. ئه‌ڕا نموونه شێعر خوار ک ئاماژه وه خوه‌ێ‌سزانن له وڵاته‌یل خوه‌مان -وه داخه‌وه- دێرێ:

یه‌ێ به‌رۊ
دو به‌رۊ
سێ به‌رۊ... سووزیا
شوون پاێ ئاگر
تا ده‌ر کول ماڵێ هاتگه

(یک بلوط
دو بلوط
سه بلوط... سوخت
ردپای آتش
تا در همه‌ی خانه‌ها آمده)

شوون پاێ
ماڵ شه‌ێتان به‌سیه
ئازادی

(تار عنکبوت بسته
ردپای آزادی)

 

ئه‌گه‌ر بتوایمن له که‌م‌و‌کورتیه‌یل ئێ کتاوه هه‌م بۊشیمن جیا له چه‌ن دانه ئێراد رێنۊسی و تایپی، بایه‌د وه فره بۊن ئێ شێعره‌یله ئاماژه بکه‌یمن ک وه گومان من ئه‌ڕا یه‌ێ مه‌جمووعه شێعر کووتا 112 دانه فریه‌س. ئه‌ڕا یه‌گ وه‌ل فه‌ڵسه‌فه‌ێ کووتاهی و که‌م وه‌تن، پارادوکس دێرێ. تکرار که‌‌لیمه‌ێ "شوون پا" له ناو ته‌مام ئێ شێعره‌یله بایس بۊه بیر و خه‌یاڵ شاعر ئازاد نه‌و، وه نه‌تۊه‌نێ ئازادانه وه‌ره‌و ئێلاوئه‌ولا سه‌یران بکه‌ێ. وه ته‌نیا له چوارچێوه‌ی ئێ که‌لیمه خڕ بخوه‌ێ. هه‌ر ئێ کاره بایس بۊه شاعر له فره جی وه تکرار بره‌سێ، وه ته‌نیا له یه‌ێ سۊک و هناز تماشای دونیا بکه‌ێ. ئه‌ڕا نموونه ئێ شێعره‌یله:

شوون پاێ خوه‌م ئه‌ڵگرتم
ره‌سیمه تو!

(ردپای خودم را دنبال کردم
به تو رسیدم)  

شوون پاێ خوه‌ر ئه‌ڵگرتم
سه‌ر ژه چه‌مته‌و دراوردم!

(ردپای آفتاب را دنبال کردم
از چشم تو سر درآوردم)

پا نام ئه‌ڵ شوون پات
گوم بۊم!

(پا جای پایت گذاشتم
گم شدم)

پا نامه شوون پات
ره‌سیمه گوڵ سوو

(پا جای پایت گذاشتم
به صبح رسیدم)

له‌یه گوزه‌یشته شاعر له فره جی بن‌زاراوه‌ی وڵات خوه‌ێ (ملکشاهی) وه زاراوه‌ی ک معیارتره‌ له کوردی خوارین ته‌رجیح داگه. هه‌رئێجووره شاعر له فره جی که‌لیمه‌یل شکانگه‌و له موخه‌فه‌ف(مخفف) وه دروستی ئستفاده نه‌کردگه، ئه‌ڕا نموونه:   
"قوله‌یلم داڵ باوش" (پاهایم را بغل کرد) شاعر "دا ئه‌ڵ" کردگه‌سه "داڵ" له حاڵێ ک "داڵ" له زوان کوردی ناو یه‌ێ باڵنده‌س. شاعر له چه‌ن شێعر له واژه‌ی "کل" له مانای بێجگه مانای خوه‌ێ ئستفاده کردگه ئه‌ڕا نموونه:
خه‌نه وه لێو/ کل بۊمن له یه‌ک (لبخند زنان/ از کنار همدیگر رد شدیم)
زنه‌ی ئه‌ڵ یه کل بۊه (زندگی از اینجا رد شده)   
که‌لیمه‌ی "کل" و ته‌رکیب "کل کردن" له کوردی خوارین به‌رانبه‌ر: ناردن، هه‌ناردن له سورانی، وه له زوان فارسی به‌رانبه‌ر "فرستادن"ـه، نه وه مانای "رد شدن" ک شاعر له ئه‌و شێعره‌یله وه کار بردگه.
له ته‌مام ئێ باسه‌یله گوزه‌یشته کم‌وکورتیه‌یل ئێ به‌رهه‌مه له به‌رانبه‌ر ره‌نگینی و شاعرانگیێ ک ها له ناو کتاو "جیبم پر از ردپاست" وه چه‌و نیه‌ێ!

 

 

 

سه‌رچه‌وه‌یل:

 

جیبم پر از ردپاست- ردپاهای فرهاد شاهمرادیان-ترجمه جلیل صفربیگی-انتشارات فصل پنجم
به همین کوتاهی- مجموعه مقاله، نقد، گفتگو-سیدعلی میر افضلی-انتشارات نون
سیر حکمت در اروپا- محمد علی فروغی- انتشارات زوار
فرهنگ باشوور- عباس (ئاکو) جلیلیان
پرسیدن مهم تر از پاسخ دادن است- دنیل کولاک، ریمون مارتین –ترجمه حمیده بحرینی- انتشارات هرمس
مقاله بهم پیوستگی ذرات عالم- عرفان و فیزیک نو- الف زراقی

 

اشاره: این مطلب پیش تر در سایت فرهنگی-ادبی تاق وەسان منتشر شده است. اینجا

 

 

+ نوشته شده در  سه شنبه نهم اردیبهشت 1393  توسط محمد مرادی نصاری  | 


سڵاو و رێز هاوریان!
کۆمه‌ڵه‌ شیعرێک له «سه‌یدعه‌لی میرئه‌فزه‌لی» شاعیری هاوچه‌رخی ئێران له وه‌رگێرانی من به کوردی خوارین له ژێرناوی "یه‌ێ نه‌‌فه‌ر هه‌میشه زام، یه‌ێ نه‌فه‌ر هه‌میشه تیخ" له لایه‌ن ئه‌نستیتو شه‌فه‌ق له به‌غدا بڵاو بووەوە.
دۆستانی به‌رێز بۆ دانلود ئه‌م به‌رهه‌مه له‌ سه‌ر ناونیشانه‌ ئه‌نتێرنێتیه‌ی خواره‌وه‌ کرته‌ بکه‌ن! هیوای سه‌رکه‌وتن!

 

سلام و ارادت دوستان!
گزیده شعر «سیدعلی میرافضلی» شاعر معاصر با ترجمه‌ی کُردی من با عنوان «یه‌ێ نه‌‌فه‌ر هه‌میشه زام، یه‌ێ نه‌فه‌ر هه‌میشه تیخ» (یک نفر همیشه زخم، یک نفر همیشه تیغ) توسط انستیتو بین المللی «شفق» منتشر شد.

دوستان عزیز می توانند فایل PDF این مجموعه را از لینک زیر دانلود بفرمایند!

برای دانلود  اینجا  کلیک نمایید!





+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم فروردین 1393  توسط محمد مرادی نصاری  | 


«در ابتدا كلمه بود و كلمه نزد خدا بود و كلمه خدا بود»
كتاب مقدس

 

ترجمه ( Translation) یکی از عناصر ارزشمند و تاثیرگذار در رشد و توسعه‌ی جوامع است، درباره‌ی فواید آن بی شمار می توان نوشت از آگاهی یافتن از دستاوردهای علمی و فنی تا تبادل اطلاعات فرهنگی و ادبی تا مبادلات تجاری و... نخستینِ ترجمه ها متعلق به چندهزار سال پیش است. برای مثال در مصر نوشته ای را به دو زبان در منطقه الفاتین ( Elephantine ) یافته اند که متعلق به مصرباستان است و نشان دهنده‌ی قدمت ترجمه. اما شروع رسمی ترجمه به 240 قبل از میلاد باز می گردد که شخصی به نام لیویوس آندریکوس متن ادیسه هومر را به لاتین برگردانده است.
در زمان گذشته و حال تعاریف و دسته بندی های مختلفی برای ترجمه صورت گرفته است برای نمونه:
ويني و داربلنت
(
Viney & Darbelent ) ترجمه را به دو نوع مستقیم و غیر مسقیم تقسیم بندی نموده اند. این دو نوع خود شامل زیر مجموعه های مختلفی نیز می شوند.
فرمالیست ها ترجمه‌ی شعر به زبانی دیگر را امری ناممکن می دانستند، به قول تینانوف: «در شعر نظام معنا شناسیک واژگان همان نظام آشنای زبان معیار نیست» فرمالیست ها معتقد بودند در ترجمه شعر همواره معنایی (معناهایی) خاص از میان مجموعه معنای ممکن واژه از دست می رود. یاکوبسن معتقد بود در برگردان شعر، تاویل مترجم از واژه ترجمه می شود و نه خود واژه. همچنین پاره ای از واژگان شعر و مقوله های شعری را نمی توان به زبانی دیگر ترجمه کرد. برای مثال تاثیری که شعر "زمستان" اخوان ثالث بر مخاطب ایرانی دارد هرگز همسان تاثیر ترجمه آن به زبان فرانسه بر خواننده‌ی فرانسوی نیست!
بعبارتی برابر و معادل دقیق معناشناسیک در ترجمه یافتنی نیست. همانطور که واژگان مترادف در یک زبان دارای معنای واحدی نیستند واژگان هم‌ارز در زبان های متفاوت نیز معانی یکسانی ندارند. هر واژه در هر ساختار و بافت زبانی خویش معانی ضمنی و متعددی را یادآور می شود که شماری از آنها در ترجمه از بین می رود. در شعر زبان به کار آفرینش معانی چندگونه می آید و انتقال تمامی این معانی از راه ترجمه به زبانی تازه ممکن نیست.
یاکوبسن می گوید: «شعر بنابر تعریف خود ترجمه ناپذیر است، تنها می توان جایگردانی آفریننده ای انجام داد» به اعتقاد یاکوبسن موانعی زبان شناسیک و معناشناسیک در این راه وجود دارد که امر ترجمه را ناممکن می کند! پس بعبارتی در ترجمه‌ی هر شعر، «شعر جدید» یا «متن دوم» خود رخداد زبانی تازه ای است که صرفاً رابطه ای بینامتنی با شعر یا اثر قبلی دارد و بنابر همان قواعدی که در مورد «متن اصلی» (یعنی شعر در زبان نخست) به کار می رفت تا روشن شود زیباست یا نه، این شعر تازه هم می تواند زیبا باشد یا نباشد!
یاکوبسن در مقاله‌ی معروف «جنبه های زبانشناسیک ترجمه» به سال 1955 میلادی سه گونه ترجمه را مطرح می سازد

1- ترجمه ی درون زبانی ( Intralingual )، یعنی بازگویی نشانه های زبانشناسیک به نشانه های زبانشناسیکی دیگر در قالب یک زبان. مثل ترجمه «مم و زین» احمد خانی توسط ماموستا هژار از کوردی کرمانجی به سورانی یا ترجمه‌ی یک کتاب فارسی در قرن 7 یا 8 هجری به فارسی امروزی. یاکوسن آن را اینگونه بیان می کند:

An Interpretation of verbal signs by means of the signs another verbal system.
(نوعی تفسير نشانه‌هاي كلامي با نشانه‌هاي كلامي ديگر در همان سیستم)


2- ترجمه بینازبانی ( Interlingual )، چیزی که امروز به عنوان ترجمه می شناسیم و برگردان اثری از زبانی به زبان دیگر.


3- ترجمه بینانشانه ای یا برگردان غیرکلامی ( Intersemiotic )، (گونه های استحاله و تغییر شکل) بعبارتی تاویل نشانه های زبانشناسیک به نشانه های نظام های دیگر نشانه شناسی. همچون ساختن فیلمی از اثری ادبی یا کشیدن تصاویر بر اساس داستان های کتب مقدس یا...

فارغ از مطالب یاد شده و به طور عمومی و بنابر طبقه بندی بسیاری از  کتب می توان ترجمه را بر سه قسم زیر تعریف نمود:

- ترجمه لغت به لغت

- ترجمه دستوری یا ساختاری

- ترجمه آزاد


1) ترجمه لغت به لغت ( word for word Translation ) یا تحت الفظی ( Literal ) که بد ترین نوع ترجمه است و به قول  آبراهام کولی (شاعر انگلیسی قرن 17 میلادی): «ترجمه لغت به لغت مثل این است که دیوانه ای حرف های دیوانه ای دیگر را نقل کند»

2) ترجمه دستوری ( Structure Translation ) که بیشتر در حوزه غیر شعری و علمی به کار می آید و در آن هدف انتقال پیام است.

3) ترجمه آزاد ( Free Translation ) بهترین و کاربردی ترین نوع ترجمه در متون ادبی.

به خاطر دارم سال گذشته در جشنواره شعر و داستان جوان کشور در استان سنندج در یکی از کارگاه های جنبی آن که به ترجمه اختصاص داشت شرکت داشتم، در آن جلسه به دعوت مترجم و استاد ارجمند دکتر بهروز سپیدنامه من نیز چند شعر از حفظ از شیرکو بی‌کس خواندم و ترجمه فارسی اش را هم برای دوستان خواندم. در آن جلسه یکی از حضار سوالی را مطرح نمود که متن سوال را که خطاب به یکی از اساتید بود در خاطرم نمانده اما جواب را خوب به خاطر دارم، آن استاد عزیز که خود از مترجمان توانای زبان عربی ست در جواب آن شخص گفتند که چیزی به اسم ترجمه آزاد وجود ندارد! و اگر چنین چیزی باشد آن اقتباس است! (شایان ذکر است در تقسیم بندی وینی و داربلت اقتباس یکی از زیر مجموعه های ترجمه غیرمسقیم است) این گفته را برای یکی از دوستان فرهیخته که در رشته ادبیات انگلیسی تحصیل نموده نقل کردم و ایشان با آوردن چند مثال از شاعران انگلیسی خلاف حرف های آن بزرگوار را برای من ثابت نمود.
در پایان می توان گفت نظریات پیرامون ترجمه ادبی پیوسته در حال پویایی و نو شدن است و هم اکنون نیز چگونگی ترجمه شعر از مباحث مهم ادبیات به شمار می رود. 

 

محمد مرادی نصاری
فروردین 93



منابع:

ساختار و تاویل متن – بابک احمدی –نشر مرکز
www.courses.logos.it
www.etrnslation.ir


+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم فروردین 1393  توسط محمد مرادی نصاری  | 




ئاگرکوشنه‌وه‌یل
(1)


«ئولخاڕیو» نه ته‌نیا له خه‌ۊ زانستن و پێش‌بینی شاره‌زا بۊ،به‌ڵکه وه ئێ کاره‌یشه شانازی کرد. جارێ ک دڵێ ‌قرچیا وه‌ت: «سوو واران وارێ» ئه‌ێلا و ئه‌ولا نێاشت و واران بێ‌شک واری. جارێ پشت که‌پووڵ خوه‌ێ خوران و وه‌ت: «رووژ سێ‌شه‌مه له قورعه‌کیشان به‌خت ئه‌زموونی(2)، قورعه‌ێ شماره‌ێ 57 براوه(3) بوو»

له ئه‌و رووژه شماره‌ی 57 له ناو سندووق درات و براوه بۊ. له به‌هبه‌هـ و چه‌هچه‌هـ ره‌فیقه‌یلێ هه‌میشه فره کێف کرد. به‌شێ له ره‌فیقه‌یلێ هێمان دیاری‌ترین پێش‌بینی ئه‌ۊ ها وه هۊریان ک بێ‌‌که‌م و زیاێ ئه‌ڵکه‌فت(4). وه‌ل یه‌کا له نواێ دانشگا رێ کردن ک له ناکاو ماشینه‌یل ئاگر کوشنه‌وه وه قیژقاژ ره‌د بۊن و بێ‌ده‌نگی شه‌وه‌کی شکانن. ئولخاڕیو بزه خه‌نگێ کرد و وه‌ت: «پیم دیاره ماڵه‌ێ م ئاگر گرتگه»

ره‌فیقه‌یلێ وه نیشانه‌ێ ستایش تماشاێ کردن و هیچ نه‌وه‌تن. زۊزی تاکسیێ گرتن و وه‌ شووفر وه‌تن ک له شوون ماشینه‌یل ئاگرکوشنه‌وه بچووگ. له خێاوان «ری‌‌بیرا» ک ره‌د بۊن، وه‌ت: «شک نه‌ێرم ماڵێ منه ئاگر گرتگه» ره‌فیقه‌یلێ حساوی کێف کردن. ماشینه‌یل ئاگرکوشنه‌وه له ری‌‌بیرا ره‌د بۊن و ره‌سین وه ئه‌و خێاوانه ک ئولخاڕیو له تێ ژیا. دڵه‌ڕه‌په‌و کێف دووسه‌یلێ وه ئه‌وج ره‌سی. ماشینه‌یله له نواێ ماڵ ئولخاڕیو وسان ک داشت له ناو ئاگر سزیا. ئاگرکوشنه‌‌وه‌یل زۊزی ده‌س وه کار بۊن و بێ‌هه‌ڵه‌په‌له کار خوه‌یان شرووع کردن. جار جار بڵووزه‌ێ له ده‌روه‌چ ته‌به‌قه‌ی دوهم درات.  

ئولخاڕیو وه حوزم(5) و شانازی فره‌ێ له تاکسی هاته‌و خوار و گریه‌ێ که‌رواته‌گێ رێک و پێکه‌و کرد و چۊ قاره‌مان راست کردارێ، چه‌وه‌ڕێ ئه‌ژنه‌فتن ده‌س خوه‌ش و ئافه‌ره‌م وه‌تن دووسه‌یلێ وسا...



Mario Benedttiنۊسه‌ر: ماریو بندتی 
و: محه‌مه‌د مورادی نساری

پی نوشت:

1-ئاگرکوشنه‌‌وه‌یل: آتش نشان ها
2-به‌خت ئه‌زموونی: بخت آزمایی
3-براوه: برنده
4-ئه‌ڵکه‌فت: اتفاق افتاد
5-حوزم: وقار





اشاره: این برگردان پیش تر در سایت فرهنگی-هنری بلوط منتشر شده است.


+ نوشته شده در  پنجشنبه هشتم اسفند 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


۱

زڵفت بکه‌ره‌و، ک رووژمان یه‌ێلا بوو
 
ده‌م وا بکه تا که‌نۊ عه‌سه‌ڵ پێدا بوو
  
له زرک چه‌وه‌یل تنه ئاساره ئڵاێ
 
له ژێر کراس تنه خوه‌ر ئاوا بوو
 


۲

زڵفت بکه‌ره‌و... هوونکه تافه‌ێ ئاوت
 
خوه‌شحاڵ ک مه‌س بکه‌م له کۊزه‌ێ چاوت
 
ئه‌زره‌ت وه دڵم زوانمان بێ‌ده‌نگ نه‌و
 
یه‌ێ رووژ وه کوردیه‌و بنۊسم ناوت
 


۳

شڕ که‌ن له‌ وه‌رم... داوڵ میرکانه‌یلم

چوو هشک ره‌قێ نانه له جی رانه‌یلم
 
ئه‌زره‌ت‌ وه دڵم خودا خوه‌زه‌و لانه بکه‌ێ

یه‌ێ جار مه‌لۊچگێ له گیفانه‌یلم


اشاره: این رباعیات پیش تر در سایت فرهنگی هنری بلوط منتشر شده اند.


+ نوشته شده در  پنجشنبه یکم اسفند 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


هه‌م زافران، هه‌م زیره

چم ڕا ماڵ داپیره

 

که‌وش و شه‌‌ڵواڵه‌م قووزه

ئمروو عه‌‌ید نه‌ورووزه

 

چۊ گوڵ باخی ره‌نگینم

ماسی سفره‌‌ی هه‌فت سینم

 

خۆشحاڵم و خۆشحاڵم

گه‌وراتر له ئه‌و ساڵم...  

 

داپیرم ده‌ر وا که‌یدن

وه پیریمانه‌و تیه‌یدن

 

وه تاتی تاتی تاتی

ئۊشێ ڕووڵه خوه‌ش هاتی

 

داپیر  م  ئه‌زیره

منێگه ڕۊن هیزه


اشاره: این شعر پیشتر در سایت فرهنگی-ادبی ژیار کورد منتشر شده است.


+ نوشته شده در  شنبه دوازدهم بهمن 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 

 

نگاهی به مجموعۀ رباعیات «نواختن ویولون با ارّه» اثر محمد مرادی نصاری

«مهدی احمدی خواه»
 

نوشتن در مورد شاعران جوان کاری بسیار ظریف و دشوار است، چرا که تلخی گاه­گدار نقد ممکن است شیرینی و شور و شوق را در وجود این عزیزان کمرنگ کند و آن­ها را نسبت به ادامۀ کار سرد و بی ­میل. و از سویی هم ننوشتن در مورد این شاعران عذری بدتر است؛ زیرا ننوشتن و یادآوری نکردن لغزش ­های این راه، شاعران جوان را به  ناکجا می ­کشاند و ما بارها و بارها این مصیبت را دیده و تجربه کرده­ایم. چه بسیار جوانانی بودند که زمانی با انرزی و ذوق بی­ مثال و آن ِ شاعرانه پا در عرصۀ شعر گذاشتند امّا به دلیل همین سکوت­های نابجا یا از راه باز مانده­اند و خانه­نشین شدند یا چنان به بی ­راهه رفتند و در توهم شاعری غرق شدند که امروزه اهالی شعر عطایشان را به ادعایشان بخشیده است و از خود و هنرشان کاملاً مأیوس گشته.

   حال که نگارنده دست به قلم برده و این گفتار را به رشته در می ­آورم امید آن است که چند سطری در مورد زیبایی­ها و نکات برجستۀ مجموعه رباعیات «نواختن ویولون با ارّه» اثر شاعر جوان و دوست داشتنی آقای محمد مرادی نصاری بنگارم. و جاهایی را که هم نیاز به بیش کاری این شاعر جوان دارد یادآور شوم. اینک مجموعۀ «نواختن ویولون با ارّه» را که  بهار امسال (1392)  توسط انتشارات نصیرا چاپ و راهی عرصۀ بی­کران شعر فارسی شده، از زوایایی مورد بررسی قرار می ­دهیم که ضمن آرزوی شور و شعری پویا و ماندگار برای سُراینده­اش به موارد زیر می ­پردازیم:

الف) برجستگی ­ها و هنرآفرینی­ ها

1- نگاه شاعر به جهان پیرامون خود یک نگاه عمیق، جزیی­نگر، تصویرساز و زنده است به گونه­ای که مخاطب اشعارش با شنیدن هر رباعی پر از هیجانی شور انگیز می­شود و دریچه­ای بر روی نگاهش باز می­ شود (اگرچه آمیزه ­ای از یأس باشد)

چشم تو عجب قصۀ تو در تویی    

 

آیینه در آیینه شده هر سویی

آن­گونه که از مستی موهایت، باد

 

افتاده به هذیان و پریشان­ گویی

شاید در نگاه اول بین بیت اوّل و دوم ارتباطی عمیق دیده نشود امّا وقتی که خوب نگاه می کنیم می­بینیم که باد، مست و جادوی چشمان تو در توی یار شده است که به هذیان و پریشان­گویی دست زده است.

در روی زمین مگر زمستان را هم

 

از گرگ کسی عمیق­ تر می ­فهمد؟

زمستان و سرمای آن با معیّت گرسنگی آنقدر گرگ را در خود گرفتار کرده است که او را به میان آدمیان می­ کشاند؛ آدم­هایی که به جان گرگ تشنه ­اند. آری هیچ کس زمستان را از گرگ عمیق ­تر درک نمی­کند.

من بی ­تو زمین را به زمان می ­کوبم

 

مشتی محکم بر این جهان می ­کوبم

همچون اسبی که حس کند زلزله را

 

می­غُرم و سر به آسمان می­ کوبم

نبود معشوق برای شاعر ویران­گرتر از زلزله است، آنقدر ویرانگر که شیهۀ اعتراض آمیز اسب را تبدیل به غُرّشی شیر وار می­کند.

کو جنگل و قصه­ های دیو و پری ­ات؟

 

آن چشمۀ بی­قرار نیلوفری ­­ات؟

بر تو چه گذشته اینچنین خاموشی

 

مانشت! منم عقاب خاکستری ­ات

چه زیباست وقتی که می­بینیم شاعری جوان با این همه اعتماد به نفس خود را عقاب تیزبین و مقتدری می­ بیند که می ­خواهد مانشت را از خواب بیدار کند تا بیش از این خاموشی و خواب و بی ­خیالی هستی اش را بر باد ندهد و او را به یاد گذشتۀ زیبای پر از شور و اقتدارش می ­اندازد.

چون کوه همیشه خسته و پا برجاست

 

در چشمانش حکایتی از دریاست

این ماهی سرخ رودهای موجی

 

امروز اسیر حوض آسایشگاه ست

   از بیت اول اگر بگذریم بیت دوم چه زیباست! جانبازی که به خاطر موج گرفتگی حاصل از انفجار که یک روز ماهی سرخ رود های پرموج بود امروز اسیر تخت آسایشگاه و بیمارستان شده است. و صفت موج برای رود، موج حاصل از انفجار را نیز به ذهن متبادر می کند.

ای مرگ بگو چه بر سرت آوردند؟

 

آن بار که دیدمت جوان تر بودی

یا...

یک دسته کلید... –تا ابد تنهایی-

 

هی خانه به خانه می رود تنهایی

این قفل چه اختراع غمگینی بود

 

از قفل شروع می شود تنهایی

و در چنین بیانی ست که مخاطب به زیبایی، تنهایی را احساس می کند.

2- ناتمام گذاشتن مصاریع و حذف افعال که از خصیصه های شعر امروزست. باعث شده که مخاطب (چه بخواهد و چه نخواهد) در پایان بندی مصراع و کشف و شهود آن سهیم باشد و این یعنی شعر با مخاطب تمام می شود نه شاعر.

آخر چه قدر فراق ماهی ها را...؟

 

ما از چه کسی سراغ ماهی ها را...؟
 

این رود فراموشی سختی دارد 

 

انگار زیاد داغ ماهی ها را... 

3- زبان اشعار آنقدر روان و امروزی ست (البته بجز مواردی که بعد آورده می شود) که شعر را از هر گونه تعقید لفظی و گرفتگی معنایی دور می کند

از آن همه آسمان خراشی هایم

 

تنها، تنها پر عقابی بر جا...



 

 

امروز، زغال کوچکی بر قلیان

 

دیروز برای خود بلوطی بودم 

یا...

در فکر کدام لانه ی خرگوش است؟

 

این گرگ که چنگ می زند بر مانشت 

و الی..

ب)  و چند یاد آوری

1- موارد دستوری:

کاری نکنی که من زمانی در خود...  
 

 

آنگونه که تا ابد بمانی در خود [بمانم در خود]

گاهی عوضی شکل اجل می گیرم     
 

 

تنهایی مرگ را بغل می گیرم [در بغل]

دیدی که چقدر اتفاق افتاده ؟   
          

 

وقتی قلبی به اشتیاق افتاده [وقتی که]

چون قله ی مه گرفته ی تنهایی   
     

 

گوشم پر زوزه ی شغالان شده است [پر از زوزۀ ...] 

دنیا من را شبیه آیینه شکست        
   

 

بر من همه ی روزنه هایش را بست [مرا]

دائم همه جا حرف جنونم پیچید [در همه جا...] 

 

 

2- یاس و نا امیدی تمام مجموعه را از عنوان تا پایان در بر گرفته است و این بس ناخوشایند و ناگوار است آن هم برای یک شاعر جوان 22 ساله.

بر  قله ی مانشت پلنگی تنها        
    

 

دارد همه شب به مرگ می اندیشد

درهای جهان به روی من بسته شده     

 

بر زندگی ام «سه قطره خون» افتاده

در این همه قبرهای چندین طبقه      
   

 

خوشبختی من تو در کدامین گوری؟

فریاد مرا مرگ فقط می شنود            
 

 

چون مورچه ای که در حباب افتاده

3- صفت ها و قید های بدون کارکرد هنری و زبانی:

با من شوخی نکن که هر شب دارم         

 

یک عالمه آدم روانی در خود   
                                               

قید "هر شب" نباشد بهتر است تا روانی بودن به زمانی خاصی مقید نباشد. 
 

انگار که جاری شده رود از همه جا            

 

سر تاسر باورش کبود از همه جا

[از همه جا یعنی چه؟]

من مثل هزار پای غمگینی که              

 

آنقدر همیشه پا به پا کردم تا...

تمام واژه های مصراع دوم قیدند و قید «همیشه یا آنقدر» یکی شان حشو است.

لبریز غم شکسته بالان شده است      
 

 

این سینه که خالی از غزالان شده است

[شکسته بالان یعنی چه؟]

یک رادیو کهنه ی جیبی هستم             

 

اخبار زمان جنگ مجنونم کرد

اخبار جنگ بدون قید زمان باز هم بار معنایی زمان جنگ را با خود دارد

4- مفاهیم:

بر سنگ نوشته ها یکی  جاویدان        

 

تندیس یکی در وسط یک میدان

برجای خود نشانده هر کس را مرگ     

 

آنگونه که شاهان قجر بر قلیان

1- تکرار « یک» بیشتر جنبه وزنی دارد. 2- اتفاقا مرگ همه را در یک جا می نشاند . این لیاقت انسانها است. که آنها را سر جایشان می نشاند (پس مرگ نمی تواند فاعل باشد)

گاهی عوضی شکل مرگ می گیرم      
    

 

تنهایی مرگ را بغل می گیرم

در گوشه ای از حیاط  تیمارستان    
        

 

عمریست که ترشی عسل می گیرم

   انسان های تیمارستانی هم دارند زندگی می کنند. این نوع نگاه که آنها در بیهودگی به سر می برند درست نیست.

مرگ آمده اندوه مرا له  کرده            
   

 

با گرز گران کوه مرا له کرده

مانند گراز وحشی تنهایی             
       

 

گندم زار روح مرا له کرده 

     در مصراع اول اندوه له شده نشانه شادی ست .درمصراع دوم کوه «غم» له شده باز هم  فال نیکی ست. اما در بیت دوم گندم زار روح له شده،یعنی اندوه. (عدم ارتباط معنایی). دوم اینکه تشبیه کردن مرگ به گراز وحشی شایسته نیست.

    در پایان باید گفت که محمد مرادی نصاری شاعرست و آن آن ِ شاعرانه در وجود او موج می زند که این خود نشانه ای امیدوار کننده­ای برای آینده درخشان اوست. و آنچه در این گفتار آمد، یادآوری­هایی است که امیدست به درخشش هر چه بیش­تر شعر این عزیز در عرصۀ هنر آفرینی بیانجامد. و آرزومندم که وجودش از فراموشی و توهم­زدگی که این روزها گریبان­گیر بسیاری از دوستان (که زمانی شاعر بودند) شده است پاک و رسته باد!  

لینک این مطلب در سایت فرهنگی و هنری بلوط  اینجا


+ نوشته شده در  شنبه سی ام آذر 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


کودک و زبان


یادداشتی به مناسبت روزجهانی کودک
محمد مرادی نصاری

امروز ۸ اکتبر (۱۶مهر) روز جهانی کودک است. راستش نمی دانم چگونه حرفم را شروع کنم و آیا لازم است که یک مقاله ی مرتب بنویسم با رعایت اصول علمی اش یا نه صرفا به نوشتن چند خط با حال و هوایی دوستانه اکتفا کنم. چند وقت پیش یکی از دوستانم که کارشناسی ادبیات فارسی دارند و شاعری بسیار تواناست -هم در حوزه شعر فارسی و هم شعر کُردی- نقل می کرد که در پارک با بچه اش بازی می کرده و دیالوگ آنها به زبان کُردی بوده ایشان گفت که ناگهان یکی از آشناهای دور که تقریبا سواد درست حسابی هم ندارد و اگر هم داشته باشد آن سواد بیشتر کاغذی ست، برگشته است و به ایشان گفته است چرا با بچه فارسی صحبت نمی کنی؟ تا در آینده لهجه نداشته باشد!!! -البته به قول خیلی از دوستان، فارسی ای که ایشان و دیگران منظورشان است به هیچ عنوان آن فارسی فصیح و زیبای دری نیست که صرفاً فارسی دسته و پا شکسته ای ست با نحو کُردی. ایشان گفت در جواب گفته ام که بلد نیستم! و طرف هم نگاه سرشار ترحمی به من انداخته و دیگر هیچ نگفته. متاسفانه برخی افراد کم اطلاع که از ضعف هویتی و خودکم بینی رنج می برند خیال می کنند مثلا نداشتن لهجه باعث کلاس است یا اینکه لهجه ی فارسی تهرانی که یکی از لهجه های زبان ارجمند و کهن فارسی ست نسبت به سایر لهجه ها برتری خاصی دارد!! این ماجرا بهانه ای شد برای نگارش این سطرها و اینکه چرا برخی والدین کودکانشان را از این حق اُمی -مادری- محروم می کنند؟
این حرف صرفاً از دریچه ی احساسات ناسیونالیستی نیست چرا که اگر بود من خودم به زبان فارسی شعر نمی نوشتم. بر اساس بسیاری از تحقیقات علمی کودکانی که به دو زبان صحبت می کنند قدرت تجزیه و تحلیل و یادگیری بسیار بیشتری نسبت به همسالان تک زبانه خود دارند. (برای نمونه نتایج مطالعاتی که در سال ۲۰۰۹ توسط گروهی از دانشمندان عصب زبانشناسی مدرسه عالی بین المللی مطالعات پیشرفته در تریسته ایتالیا به سرپرستی «ژاک ملر» انجام و نتایج آن در مجله ساینس منتشر شد نشان داد که مغز کودکان دو زبانه فعالتر از کودکان عادی بوده و در نتیجه پدیده دوزبانه بودن یک امتیاز شناختی برای این کودکان محسوب می شود)  
چند روز پیش کتابی از نوآم چامسکی زبان شناس شهیر خواندم که گفته بودند در دو مقطع سنی یکی در هفت -هشت سالگی  و یکی هم در نزدیکی سن بلوغ یادگیری زبان دچار توقف و تغییرات زیادی می شود، ایشان ادامه داده بودند علت این تغییرات هرچه باشد از آن پس یادگیری زبان دوم بسیار سخت می شود البته ناممکن نمی شود و خود فرد هم بسیار اثر گذار است اما از این سن به بعد یادگاری زبان دوم به نوعی بر مبنای گسترش زبان اول است.
حال اگر بخواهیم از دریچه ی انسانی و فرهنگی نیز به این مقوله نگاه کنیم می بینیم که حفظ یک زبان چقدر دارای اهمیت است و این اهمیت بر اهل اندیشه پوشیده نیست که ذکر تک تک موارد آن شاید از حوصله ی این نوشته خارج باشد.

کلام آخر اینکه بیایم در کنار زبان رسمی کشورمان که کودکان خود از طریق تلویزیون، مجلات و مهم تر از همه در مدارس به فراگیری آن خواهند پرداخت، در سنین پایین تر -که نقشی اساسی در دستگاه زبان دارد- با آنها به زبان مادری صحبت کنیم و آنها را از این حق طبیعی و الهی محروم نکنیم. چرا که زبان، خود زندگی ست.

اشاره: این مطلب پیش تر در سایت فرهنگی-هنری بلوط منتشر شده است

 

+ نوشته شده در  یکشنبه بیست و یکم مهر 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


«ترانه هایی از مانشت»


یادداشتی از شاعر و پژوهشگر ارجمند جناب دکتر علیرضا خانی
بر مجموعه شعر «نواختن ویولون با اَره»


           چندی پیش آقای آیت نامداری از شاعران نجیب ایوانی را دیدم که خبر از چاپ رباعیات شاعر جوان دیگری از این شهر آقای محمد مرادی نصاری می داد و چند دقیقه نگذشت که خود آقای مرادی به جمع ما پیوست و من هم چاپ مجموعه ی شعرش را به او تبریک گفتم و از او سراغ مجموعه اش را گرفتم که گفت چند روز آینده برای نمایشگاه کتاب آماده می شود و بعد از مدتی جناب مرادی عزیز لطف کردند چند جلد از این مجموعه خوب و قابل تامل را در اختیار بنده گذاشتند. مجموعه شعر «نواختن ویولون با اره» که با تعداد ۵۴ رباعی از طرف انتشارات نصیرا با کیفیت خوب چاپ در تیراژ ۱۱۰۰ نسخه عرضه شده است از شاعر جوان و با ذوق و پرکار جناب آقای محمد مرادی نصاری است که چندیست در وادی رباعی سرایی گام نهاده است. آقای محمد مرادی نصاری اشعار زیبایی به زبان کُردی در گویش کلهری نیز سروده اند که امیدواریم در آینده اشعار کُردی ایشان نیز به چاپ برسد. با این مقدمه ی اندک به سراغ مجموعه شعر «نواختن ویولون با اره» می رویم و در کوچه های کوتاه این ابیات تاملی می کنیم.

        آنچه در ابتدا از رباعی به ذهن خطور می کند استدلال است و می دانیم رباعی شعری ست که بر اساس استدلال، و استدلال فلسفی شاعرانه بنیان نهاده شده است. لحظه ای کوتاه بر اساس استدلال می توان شعری سرود که بیان فلسفی در آن خودنمایی کند البته جناب محمد مرادی نصاری نیز این ویژگی را در رباعی هایش چه آگاهانه و چه ناآگاهانه بکار برده است. خاصیت رباعی نیز همین است و البته ناخودآگاه انسان در رباعی به درکی فلسفی نائل خواهد شد.

نازل شده مثل سوره ای سرگردان (ص ۳۲)

سخت است که هر ثانیه در شک باشی (ص ۱۳)

ای مرگ بگو چه بر سرت آوردند؟  (ص ۱۵)

این رود فراموشی سختی دارد (ص ۱۷) 

جسمم متولد همین نزدیکی ست/ روحم دو هزار سال قبل از میلاد  (ص ۲۰)

من روح شکست ناپذیری کهنه  (ص ۴۱)

اشکی که به دریای عدم می ریزد  (ص ۵۳)

        ابیات و مصرع های دیگر در این دفتر هستند که ظاهراً استدلال فلسفی با نگاه شاعرانه و تخیلی را بهمراه دارند از این مهم که بگذریم از ویژگی های دفتر نواختن ویولون با اره استفاده از زبان گفتار است که خاص شعر امروز نیز هست.

دیدی که چقدر اتفاق افتاده؟  (ص ۴۴)

کاری نکنی  (ص ۱۵)

با من شوخی نکن  (ص ۱۵)

آن بار که دیدمت جوان تر بودی  (ص ۱۶)

عمریست که خواب کوچه را می بیند (ص ۴۷)

در حنجره ها چه های و هویی افتاد (ص ۶۰)

دائم نگران بره آهوهایم  (ص ۶۳)

         محمد مرادی نصاری در نواختن ویولون با اره از شعر نو الهام گرفته است و این می تواند از ویزگی های مهم و خوب این رباعی سرا باشد و از مهم ترین ویژگی های شعر نو تاکید بر ابهام است. همانگونه که در شعر قدیم تاکید بر ایهام اهمیت داشت در شعر نو تاکید بر ابهام و استفاده از این ویژگی شعر نو در سرودن رباعی می تواند زبان را از حالت کلیشه اش خارج سازد و این از محاسن مجموعه است. زبان گفتاری و معاصر در این رباعیات با تزریق ابهام و استدلال فلسفی و نگاه شاعرانه و تخیل همراه است هرچند به اوج خود نرسیده است اما همین مقدار را نیز باید تحسین کرد.

         دو فضای سیاسی-اجتماعی و عاطفی ذهن شاعر نواختن ویولون با اره را محصور کرده است بسامد واژگان سیاسی-اجتماعی در مجموعه زیاد است. واژگانی چون: سخت، شک، مترسک،خطر، تبر، زمستان، داغ، اضطراب، حنجره ی زخمی ،بغض، فریاد، سقوط، تگرگ، ،شب، مرگ، چنگ، سکوت، اسیر، سه قطره خون،کبود، بی تاب و... می توانند فضای ذهنی شاعر نواختن ویولون با اره را ترسیم کنند. شاعر درگیر این واژها و ترکیبات، شاعری درد آشناست.

آنسان که پرنده از خطر می فهمد
یا اینکه درخت از تبر می فهمد   
در روی زمین مگر زمستان را هم
از گرگ کسی عمیق تر می فهمد؟ (ص ۱۴)


آخر چه قدر فراق ماهی ها را...؟   
ما از چه کسی سراغ  ماهی ها را...؟      
این رود فراموشی سختی دارد   
انگار زیاد داغ ماهی ها را...  (ص۱۷)

من بغض شکسته ی چناری در باد
خاموشی ناگزیر صد ها فریاد  (ص ۲۰)

             حس نوستالژیک و مولفه های بومی نیز در شعر محمد مرادی نصاری دلبستگی او را به محل زندگیش نشان می دهد آنجا که از «مانشت» سمبل ایستادگی و غرور این سرزمین و یا زمانی که از «هوره» این یادگار نخستین بشری و از بلوط و سرسختی آن حرف می زند:

گاهی به سقوط برگ می اندیشد  
یکریز به این تگرگ می اندیشد  
بر قله ی «مانشت» پلنگی تنها    
دارد همه شب به مرگ می اندیشد  (ص ۲۱)


مرگ آمده سنگ می زند بر «مانشت»  
با یک دل تنگ می زند بر «مانشت»   
در فکر کدام لانه ی خرگوش است؟
این گرگ که چنگ می زند بر «مانشت»  ( ص۲۲)


نازل شده مثل سوره ای سرگردان
بر سینه ی سرخ کوره ای سرگردان
دلتنگ تر از همیشه می آید باز
از دور صدای «هوره»ای سرگردان (ص۳۲)


دیروز برای خود بلوطی بودم  (ص ۲۳)

کو جنگل و قصه های دیو و پری ات؟
آن چشمه ی بی قرار نیلوفری ات؟
بر تو چه گذشته این چنین خاموشی
«مانشت» منم عقاب خاکستری ات  (ص۳۱)


البته کاستی هایی هم در این دفتر وجود دارد که آنرا برای مجال دیگری می گذاریم.
 
          به هرحال و روی اولین مجموعه رباعی محمد مرادی نصاری مجموعه ای قابل قبول و قابل تامل است و خواندن آنرا به دوستان و جوانان توصیه میکنم.امیدوارم آقای مرادی نصاری فضاهای دیگر شعری خصوصاً شعر و ادبیات کُردی را نیز تجربه نماید و با استعداد و ذوقی که در ایشان می بینم انشاالله در آینده از این شاعر جوان مجموعه های دیگر را خواهیم دید.


لینک این مطلب در سایت بلوط اینجا

لینک این مطلب در روزنامه اطلاعات مورخ سه شنبه 30 مهر 92 اینجا


+ نوشته شده در  جمعه بیست و دوم شهریور 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


سلام دوستان. روز یکشنبه 27 مرداد ماه آیین اختتامیه یازدهمین جشنواره شعر و داستان جوان کشور «سوره» با حضور بسیاری از
نویسندگان و شاعران معاصر و همینطور جوان در استان کردستان برگزار شد، خوشبختانه شعری کُردی از من بعنوان برگزیده بخش ویژه ی «شعر و ادبیات کُردی» این دوره از جشنواره انتخاب شد.

البته مهم تر از این حرف ها و این جوایز نه چندان ارزشمند که به هیچ عنوان نمایانگر همه ی ادبیات کُردی و شاعران جوان نیست، بهترین اتفاق این دو سه روز دیدار دوستانم در سنندج بود.
کسانی که هر کدام به طریقی شعر را زندگی می کردیم.
ممنون بابت رویاها و خاطرات مشترک.

اسامی برگزیدگان بخش های مختلف جشنواره در اینجا


دوست ارجمند و شاعرم سیاوش پورافشار لطف فرموده و خوانشی بر مجموعه رباعی «نواختن ویولون با اره» داشته است در اینجا


+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و نهم مرداد 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 




دو رباعی از مجموعه رباعی «نواختن ویولون با اره» :


1

در زندگی ام امید را بر هم زد

موهای بلند بید را بر هم زد

در برف حیاطمان قدم می زد جنگ

این منظره ی سفید را بر هم زد



2

افتاده کنار چند تا پیراهن  

تنهایی زنگ خورده ای از آهن 

عمریست که خواب کوچه را می بیند

در انباری دوچرخه ی کهنه ی من


پ.ن:
خرید
اینترنتی کتاب از طریق فروشگاه کتاب کندو  اینجا
مراکز پخش کتاب در تهران و شهرستان ها هم در ادامه مطلب قرار دارد


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و پنجم تیر 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


گفتگوی خبرگزاری کوردپرس با من به بهانه انتشار «نواختن ویولون با اره»

نشانی این گفتگو در اینجا

نواختن ویولون با اره واکنش اندوه شاعر است/ شعر

کردی در ایلام آینده خوبی دارد

 


ایلام- اشاره: محمد مرادی نصاری یکی از شاعران موفق و خوش قریحه ایلام و شهرستان ایوان است که چند سالیست بصورت جدی به سرودن شعر کلاسیک و البته سپید مشغول است.وی با اینکه در قالبهای گوناگون طبع آزمایی کرده است اما در سالهای اخیر تمرکزش بر روی رباعی بیشتر از دیگر قالبها بوده است. مرادی به آینده روشن شعر کردی در ایلام نیز امیدوار است.

محمد مرادی نصاری یکی از اعضای اصلی انجمن شعر شهرستان ایوان و انجمن ادبی حوزه هنری ایلام است که به قول خودش در طی این سالها از توانایی و تجربه برخی شاعران این انجمنها و خصوصاً جلیل صفربیگی رباعی سرای سرآمد ایلام و کشور بهره جسته است.
وی در رباعی هایش به موضوعات گوناگون اجتماعی و خصوصا طبیعت پیرامون گرایش و توجه خاصی داشته است که جای پای پاکی و زلالی طبیعت را در جای جای رباعی هایش می توان دید.
وی اخیراً مجموعه ای از رباعی هایش را به نام « نواختن ویولون با اره » را به چاپ رسانده است.
گفتگویی که با این شاعر در پی می آید به بهانه چاپ این مجموعه رباعی صورت گرفته است.

*در ابتدا بفرمایید چطور شد قالب رباعی را برای بیان اندیشه های شعری تان خصوصاً در مجموعه نواختن ویولون با اره برگزیدید، سابقه آشنایی شما با این قالب به چه زمانی بر می گردد؟ 

- هر شاعری عموما در قالب های مختلفی طبع آزمایی میکند ولی دست آخر می بیند در یک قالب خوبتر می تواند حرفش را بزند یا به عبارتی احساس نزدیکی بیشتری با آن می کند، به این ترتیب این قالب است که شاعر خودش را انتخاب میکند . آشنایی من هم با رباعی از طریق مطالعه آثار خیام و ابوسعید ابوالخیر و مولوی و دیگر شاعران کلاسیک بود و در رباعی امروز با جلیل صفربیگی از شاعران خوب معاصر این قالب را پیش بردم.

* از آنجایکه رباعی یک قالب کهن در شعر فارسی است به نظر شما قابلیت این قالب برای نوسرایی و امروزی سرودن تا چه اندازه است و آیا رباعی قابلیت پذیرش همه ظرفیتهای ذهنی و اندیشه های امروزی را دارد؟

- خوب، موج تازه ای که در رباعی ایجاد شده خود بیانگر این است که این قالب ظرفیت های زیادی دارد و می تواند در ادبیات امروز به خوبی نفس بکشد، هرچند سمت و سوی ادبیات به سمت شعر آزاد بیشتر است.

* در مجموعه « نواختن ویولون با اره» به نظر خودتان تا چه اندازه توانسته اید خلاقیت فردی داشته باشید،منظورم وجه تمایز رباعی های شما در این مجموعه با دیگر رباعی سرایان و اندیشه های مورد نظرتان است؟

- من همه ی سعی ام این بوده که خودم باشم و رباعی هایم با آثار شاعران دیگر وجه تمایز داشته باشد، اما تاثیر پذیری هم گاه اجتناب ناپذیر است و می تواند مفید هم باشد،البته به شرطی که به تقلید منجر نشود. در مجموعه نواختن ویولون با اره سعی ام بیشتر این بوده که محیط کوهستان و اطرافم در شعرم نمود داشته باشد و بیشتر از آنکه به دنبال تکنیک باشم در شعر، به دنبال این بودم که حرفم را بزنم.

* نظر به اینکه ایلام از دهه های گذشته یکی از قطبهای مهم شعر کشورمان بوده، جایگاه امروز ایلام در شعر ایران در چه سطحی است و شاخصه های شعری شاعران ایلام به نظرتان کدامند؟

- ایلام همواره جایگاه خوبی در شعر کشور داشته و دارد و اصلی ترین ویژگی این ادبیات هم دور بودن از هیاهوهای خیلی از محافل ادبی تهران و شهرهای بزرگ تر است و هنوز هم مسیر خودش را با صلابت طی می کند.

* از سالهای گذشته تاکنون شاهد چاپ مجموعه های شعری زیادی در قالب رباعی و ظهور شاعران رباعی سرا بوده ایم ، به نظرتان چرا قالب رباعی این سالها اقبال بیشتری در جامعه شعری و نزد شاعران پیدا کرده است؟

- خب قالب رباعی به دلیل وزن منعطفش و ویژگی های دیگری از جمله کوتاهی و قابلیت حفظ شدن و پیامک شدن و موضوعات دیگر،در سال های اخیر زیاد مورد توجه بوده، البته گاه این توجه زیاد به تولید کتاب های بی کیفیت در این حوزه هم منجر شده اما رباعی سرایان خوبی هم از دل آن بیرون آمده اند.

* با توجه به اینکه شما در کنار شعر فارسی و رباعی فارسی ، شعر کردی و رباعی کردی نیز سروده اید وضعیت شعر کردی و رباعی کردی در ایلام و اینده آنرا چگونه ارزیابی می کنید؟

- قطعا شعر و ادبیات کوردی روند مثبت و روبه رشدی را در استان ایلام پیش رو دارد و انشالله هرچه بیشتر شاهد به ثمر نشستنش در آینده باشیم.

*از نقطه نظر خودتان، شاخصه های مجموعه « نواختن ویولون با اره» و احیاناً وجوه تمایز آن با دیگر مجموعه های رباعی را در چه میدانید؟ به عبارت دیگر بگویید که در این مجموعه دنبال چه نوع مفاهیم و مضمونها و دل سروده هایی بوده اید که در اینجا نمود بیشتری داشته اند؟

- همانطوریکه در ابتدای این بحث گفتم، من سعی کردم در این مجموعه از رباعی هایی که صرفا به آوردن یک اصطلاح آمیانه یا ضرب المثلی یا یک بازی زبانی در بیت آخر اکتفا می کنند پرهیز کنم سعی ام این بوده زبان رباعی ها تا آنجایی که ممکن است منسجم و یکدست بوده و به سطحی نگری نرسد. نمود طبیعت و کوهستان و زندگی در این مناطق در خیلی از رباعی های این مجموعه قابل مشاهده است.

* یکی از موارد قابل توجه در« نواختن ویولون با اره» انتخاب اسم این مجموعه است، لطفاً بگوید دلیل انتخاب این اسم چه بوده و نام آن چه اشتراکاتی با رباعی ها و مفاهیم آنها دارد؟

ج: اسم مجموعه از مصرعی از یک رباعی قدیمی از خودم انتخاب شده و بیانگر نوعی اندوه، ناهماهنگی ، تضاد و در کل واکنش نوعی اندوههای شاعرانه است که شاید با این اندوه مستتر در رباعی ها همخوانی داشته باشد.

گفتگو : حشمت اله کرمی نژاد


مراکز پخش کتاب


دوستان عزیزی که مایل به تهیه مجموعه مذکور هستند به گفته ی ناشر کتاب در مراکز زیر موجود است
. برای آگاهی از مراکز فروش کتاب در شهرستان ها می توان تماس گرفت و در تهران از مراکز زیر قابل تهیه است:

پخش ققنوس

نشانی: میدان انقلاب-مقابل سینما بهمن-خیابان اردیبهشت-جنب بازارچه کتاب-بن بست مبین پلاک233

تلفن: 66408640 و 66460099

کتاب فروشی خانه شاعران ایران

نشانی: خیابان انقلاب-روبروی دانشگاه تهران-پاساژفروزنده –طبقه منفی یک –واحد 212

تلفن: 66970131
 

کتاب فروشی نیک

نشانی: میدان انقلاب-خیابان انقلاب-پاساژ فروزنده- کتاب فروشی نیک

تلفن:66480871

دفتر انتشارات نصیرا

نشانی: میدان انقلاب- ابتدای جمالزاده جنوبی-کوچه دانشور-پلاک 9 واحد 5

تلفن: 66914125


برچسب‌ها: رباعی, خبرگزاری کردپرس, نواختن ویولن با اره
+ نوشته شده در  پنجشنبه شانزدهم خرداد 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


دیروز دوشنبه 6 خرداد ماه جلسه ی رونمایی و نقد و بررسی مجموعه رباعی «نواختن ویولون با اره» برگزار شد.
در این نشست که با حضور بسیاری از اهالی فرهنگ و ادب استان برگزار شد. جلیل صفربیگی و سامان بختیاری به نقد و بررسی این مجموعه پرداختند.
آقای صفربیگی در ابتدا به بیان کلیاتی در خصوص قالب های کوتاه، خاصه رباعی و اقبال خوب آن در بین مخاطبان پرداخت و به نکات مثبت و منفی آن اشاره کرد، ایشان در ادامه مجموعه «نواختن ویولن با اره» را از مجموعه های خوب و قابل قبول در حوزه ی رباعی دانست و چشم انداز مثبتی را برای شاعر این مجموعه متصور شدند.
در ادامه سامان بختیاری به حسن ها و معایت این مجموعه به صورت جزیی تر پرداخت و در خاتمه نیز برخی از دوستان دیگر به اظهار نظر در خصوص مجموعه پرداختند.

انشالله متن کامل جلسه را به زودی در وبلاگ قرار خواهم داد.


خبر
این جلسه در خبرگزاری مهر اینجا

خبر این جلسه در باشگاه خبرنگاران اینجا

خبر این جلسه در پایگاه خبری حوزه هنری اینجا

خبر این جلسه در خبر مرکز ایلام  اینجا

خبر این جلسه در خبرگزاری ایسنا  اینجا


چند عکس از جلسه دیروز در اینجا و در ادامه ی مطلب:


چند عکس دیگر در ادامه ی مطلب



برچسب‌ها: مجموعه رباعی, رونمائی
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه هفتم خرداد 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 


هوالمحبوب

جلسه رونمایی و نقد و بررسی مجموعه رباعی «نواختن ویولن با اَره»


منتقدین: 

جلیل صفربیگی    سامان بختیاری


زمان: دوشنبه 6 خرداد ماه
ساعت 5 عصر

مکان: حوزه هنری ایلام

ورود برای عموم آزاد است.
بی صبرانه منتظر حضور دوستان هستم.

و من الله توفیق.


این خبر در پایگاه خبری حوزه هنری
اینجا

این خبر در خبرگزاری کتاب ایران اینجا


+ نوشته شده در  چهارشنبه یکم خرداد 1392  توسط محمد مرادی نصاری  | 

مطالب قديمي‌تر